werkgroepNLD Nieuws

Berichten en nieuws over de natuur van Duurswold

Posted by Theo de la Ruelle on februari 4, 2018

Lezing Christophe Brochard – Orchideeën – 02-02-2018

Op zoek naar de zeldzaamste plantensoort op aarde

We hadden het kunnen weten toen we hem vorig jaar nogmaals uitnodigden voor een lezing: met Christophe Brochard haal je een begenadigd spreker binnen met een enorme schat aan kennis. Maar, zoals Christophe zelf in al zijn bescheidenheid en met zijn onvervalste Franse tongval aangeeft: “Ik weet maar een fractie over dit onderwerp”, terwijl iedereen hem met open mond en volle aandacht beluistert. Of het nu gaat over libellen en hun larven zoals in 2017 of over orchideeën zoals nu, Christophe is in ieder geval een bovengemiddelde kenner. En hij weet iedereen met zijn verhalen te boeien, zo ook de bijna dertig aanwezigen in Tonegido op deze avond.

 

Een paar honderd dia’s

Christophe kan voor zijn lezingen over orchideeën putten uit een enorme collectie zelfgemaakte foto’s. Aan de hand van deze foto’s leidde hij ons op deze avond door de wonderbaarlijke wereld van een van de grootste plantenfamilies ter wereld. Met 28 000 wilde soorten en 100 000 gecultiveerde soorten een respectabele familie. Op het Europese continent komen er zo’n 600 soorten in het wild voor. Het is ook al een hele oude familie, want Theophrastus, leerling van Aristoteles, die leefde rond 300 voor onze jaartelling, beschreef de orchidee al in zijn Historia Plantarum. De allereerste flora ter wereld. Het was ook Theophrastus die de naam Orchis verzon voor deze familie. Genoemd naar het Griekse woord “orchis” wat teelbal betekent. Blijkbaar zag hij overeenkomsten tussen de twee wortelknolletjes van de orchidee en testikels.

 

Alle soorten en maten

Orchideeën zijn er in allerlei soorten en maten, maar vooral ook kleurvariëteiten. Van luttele centimeters groot tot meer dan een halve meter. Van prachtig gekleurde, zoals we ze ook kennen van de vensterbanken, tot bleke parasitaire soorten zoals het vogelnestje en de spookorchis, want die hebben geen bladgroen nodig. Orchideeën kennen daarnaast heel veel ondersoorten, maar kunnen ook nog eens goed hybridiseren. Waarbij er dus op natuurlijke wijze kruisingen ontstaan die de kenmerken van beide “ouderplanten” bezitten. Uit sommige van deze hybriden komen soms ook nieuwe stabiele soorten voort, die vaak nog niet beschreven zijn en dus ook nog geen naam hebben. Maar een ding hebben al die soorten orchideeën wel gemeen: hun bloemen zijn opgebouwd uit drie kelkbladen en drie kroonbladen. Dat onderscheidt ze duidelijk van andere plantensoorten. En je vindt ze voornamelijk op schrale grond.

 

14 soorten in Noord-Nederland

In Noord-Nederland zijn er tot nu toe 14 soorten orchideeën ontdekt. Op een paar na allen zeldzaam tot zeer zeldzaam. De algemene soorten zijn de brede orchis (Dactylorhiza majalis), de rietorchis (Dactylorhiza praetermissa) en de brede wespenorchis (Epipactis helleborine).Christophe liet ze allemaal de revue passeren, ook de zeer zeldzame. Met als pièce de résistance uiteraard zijn ontdekking van de purperrode orchis (Dactylorhiza purpurella, zie foto hiernaast) in juli 2017 in het Lauwersmeergebied. Een soort die alleen bekend was op Schiermonnikoog en door Brochard voor het eerst op het vasteland ontdekt werd. Al deze soorten staan overigens ook in het mooie boekje “Orchideeen in Noord-Nederland” van Hans Dekker.

 

Vindplaatsen geheim

Wie op websites als waarneming.nl zoekt naar orchideeën, zal al snel ontdekken dat de vindplaatsen allemaal vervaagd zijn. Zoals hierboven al geschreven zijn veel soorten zeldzaam of zeer zeldzaam. Door afname van geschikte habitats worden sommigen ook ernstig bedreigd. Orchideeen zijn verder ook bijzonder gewild bij “verzamelaars”, vaak niet wetende dat het tere plantje in de achtertuin of in een potje met potgrond op de vensterbank zeer vermoedelijk niet zal gedijen. Maar Christophe noemde ook een andere reden waarom de vindplaatsen geheim blijven: “Als je één orchidee gevonden hebt, heb je er vaak al honderd vertrapt.” Sommige soorten zijn immers zo klein dat je zo een paar onder je maat 42 hebt.

 

Geen hotels

Na de pauze nam Christophe ons mee op een rondreis door Europa langs allerlei soorten in bijzondere standplaatsen. Waaronder een aantal endemische soorten, dat zijn soorten die uitsluitend in bepaalde gebiedjes voorkomen. Foto’s van vele bijzondere en prachtige orchideeën passeerden het scherm en de wetenschappelijke namen vlogen ons als toehoorders om de oren. Via Duitsland, Oostenrijk, Corfu kwamen we bij de Franse Atlantische kust, waar Christophe geboren en getogen is. Daar wist hij, door ontdekken van een zeer zeldzame orchideeënsoort, een kustgebied te behoeden voor ontwikkeling door projectontwikkelaars die er hotels uit de grond wilden stampen. De bescherming van dat gebied gaat zo ver dat daar in de komende decennia nooit iets gebouwd mag worden ter bescherming van deze biotoop. Het is hem overigens niet geheel in dank afgenomen.

 

Ophrys philippi

En dan op zoek naar dat ene plantje, de zeldzaamste soort ter wereld. Daarvoor nam hij ons mee naar het zuidoosten van Frankrijk waar in de bossen op de heuvels net boven Toulon een kleine maar prachtige orchidee voorkomt. De Orphys philippi, een soort die alleen op een paar plaatsen in deze omgeving voorkomt. Er is dan ook geen Nederlandse naam voor. Het plantje is voor het eerst beschreven in 1859 en is vernoemd naar de Franse botanist M.Y. Philippe. Nog specialer aan dit plantje is dat het na 1912 niet meer werd gevonden en uitgestorven leek te zijn. Pas in 2000 is het weer ontdekt in hetzelfde gebied. 

 

Met de Orphys philippi was Christophe Brochard door zijn rijke verzameling dia’s heen. In ieder geval voor deze avond. Maar hij zou er nog zo een paar kunnen vullen. Wellicht een volgende keer.

 

 

Posted by barb on januari 8, 2018

24e JAAR NLD – Jaarprogramma 2018

Het nieuwe programma is binnen!

We wensen alle inwoners van de nieuwe gemeente MIDDEN-GRONINGEN en in het bijzonder al onze leden een gezond en groen 2018 en veel plezier met onze excursies en lezingen!

de stuurgroep van de NLD – werkgroep Natuur en Landschap Duurswold

Posted by barb on september 7, 2017

Nachtvlinderavond afgelast

Door het slechte weer (lage temperatuur en grote regenkans) moeten we de nachtvlinderavond in de Baggerputten vrijdag 8 september helaas uit laten vallen. Volgend voorjaar nemen we revanche, misschien wat eerder in de zomer, zie de informatie dan op de website.

Posted by barb on december 4, 2016

Programma 2017 is klaar

Programma 2017 is er!

De stuurgroep van de werkgroep Natuur en Landschap Duurswold (NLD) heeft voor 2017 een programma samengesteld en hoopt dat dat weer voor alle inwoners van de streek iets te bieden heeft. Naast de traditionele ‘Vroege Vogeltocht’ is er dit jaar iets meer aandacht voor  de insecten. Zo verheugen we ons op een spannend verhaal van Christophe Brochard in de Tonegido over libellen en een bijpassende excursie iets later in het jaar naar de woonplaats van de groene glazenmaker, een zeldzame libellensoort waarvan we een mooie populatie in de streek hebben.We beginnen de seizoen niet alleen in de Tonegido, maar sluiten het ook daar af met een avond over Uilen en erven met André Eikenaar.

Nadere toelichting >>

Posted by barb on oktober 15, 2016

Veel spreeuwen maar geen wolken

Onze spreeuwen-excursie leverde – jammer – niet de grote wolken spreeuwen op die we gehoopt hadden. Als troost kan misschien de prachtige foto van Wilco van der Laan dienen:

vliegspreeuwZo mooi zou men ze met het blote oog nooit kunnen zien.

Maar ook zonder grote wolken mogen we genieten van een leuk verhaal van Theo over onze excursie:

Je kent ze wel, die foto’s van prachtige spreeuwenwolken met wel tienduizenden, nee honderdduizenden exemplaren boven het riet. Het lijken wel geregisseerde en vooraf ingestudeerde dansen die de wolken uitvoeren in het luchtruim. Van verschillende kanten komen de spreeuwen aanvliegen in grote en kleinere groepjes om vervolgens met elkaar te versmelten tot een grote zwarte wolk. Een wolk die als ware het een gigantische amoebe telkens van vorm veranderd om dan plots weer in twee aparte groepen uiteen te vallen. Als een soort enorme celsplitsing tegen de ondergaande zon.

Prachtige beelden, waar we in het najaar enorm van kunnen genieten. Met een beetje geluk kun je ze ook in het Duurswold zien. De rietvelden bij Tetjehorn vormen al jaren het decor van dit spektakel. De spreeuwen verzamelen zich vaak tevoren op de hoogspanningsmasten in de omgeving. Ieder plekje op de stalen constructie wordt bezet, zelfs op het hoogste puntje heeft een spreeuw een plekje gevonden. Ook de draden zitten soms vol met deze overigens prachtig gekleurde vogels. Als het dan begint te schemeren worden ze zenuwachtig en alsof er een van de diertjes een startsein geeft vliegen ze op. Op de uitkijktoren Biesterwied bij Tetjehorn vliegen de aanstormende groepjes spreeuwen je letterlijk rond de oren. Boven het riet voeren ze hun dans op, soms een uur, soms maar vijf minuten. Soms tienduizenden, soms wel een half miljoen. Ontelbaar, exacte aantallen zijn niet te noemen. Maar het zijn er veel, heel veel. Als je geluk hebt wordt je tijdens dit spektakel ook nog eens getrakteerd op de aanvallen van een sperwer, havik of zelfs een slechtvalk. Want die grote groepen zijn natuurlijk heel erg interessant voor deze jagers. Een soort prijsschieting, (bijna) altijd raak. De roofvogels duiken tot diep in de uiteenvallende groep tot ze een vogel te pakken hebben.

 Deel voor deel laten de groepen zich in de rietvelden zakken. Soms nog even laag over het riet verplaatsend, om uiteindelijk een mooie rustplek voor de nacht te vinden. Het gekwetter gaat dan nog even door om plots te verstommen. Zonder dat er een vogel een seintje geeft wordt het stil, bijna stil. Hier en daar is nog een vogel te horen die het laatste woord moet hebben, zij het voor niet lang. De rust is wedergekeerd, de spreeuwen gaan slapen.

Een prachtig fenomeen waar we graag eens een excursie aan wilden wijden. Dus spraken we op vrijdag 23 september af bij Biesterwied. De aankondiging in het Bokkeblad en op de website bracht acht personen op de been, waarvan de meeste “ouwe bekenden”, een soort van gezellig weerzien. We togen richting de “Populus Nigra” en het bankje langs het fietspad om het spektakel van dichtbij te kunnen aanschouwen. Een jonge bruine kiekendief zweefde boven het rietveld op zoek naar een lekker hapje, zijn ouders waren al richting het zuiden vertrokken. In de rietkraag liet een waterral zijn schreeuwende roep horen. Her en der kwamen de eerste groepjes spreeuwen aanvliegen, kleine groepjes. Een mannetje sperwer vloog langs in de hoop een lekkere spreeuw te kunnen vangen. Vanaf het Schildmeer kwam een grotere groep om samen te smelten met de kleinere clubjes. Het werden helaas niet van die hele mooie wolken waar we op gehoopt hadden. Maar het was een mooi zicht, al die vogels in het laatste restje avondlicht.