Verslagen

Winterwandeling Westerpolder

OverzichtWesterpol Een goede 12 personen - waaronder vier jeugdige, maar enthousiaste jongens -meldden zich op zaterdag 7 januari voor de winterwandeling door de Westerpolder bij Kolham. "De harde kern", zoals de excursieleiders, de beide Jannen, het gezelschap noemden. Hoewel normale winterse ingrediënten - als sneeuw, hagel, ijs en vorst - het lieten afweten was het toch behoorlijk fris in het open veld. Een klein buitje bij aanvang liet ons echter niet uit het veld slaan. Er werd wel gekozen voor de korte route van anderhalf uur, de lange route kost een uurtje meer.

deelnemers In het gebied vinden deze winter verschillende extra beheerwerkzaamheden plaats. De uitgereikte flyer van boswachter Annet de Jong verduidelijkt wat en waarom. In de afgelopen periode zijn er onder meer delen van het gebied geplagd en wordt er struweel gepland. De geplagde, voedselarme stukken brengen weer kansen met zich mee voor plantensoorten als het zandblauwtje, klein vogelpootje en misschien wel heide. Verder was bij een tussentijdse evaluatie duidelijk geworden dat er zich te weinig open bosjes ontwikkelden. Daarom worden er her en der struweelvormers als meidoorn, sleedoorn en framboos, maar ook bomen als zomereik, zwarte els en berk aangeplant. Bij het begin van de excursie bleek al meteen waarom: een vlucht geelgorzen begroetten ons vanuit het struweel.

blauwekiek In de aankondiging stond al vermeld dat het niet zou ontbreken aan ganzen en roofvogels en dat was ook zo. Op de velden zaten vele grauwe- en kolganzen en er werden meerdere vrouwtjes blauwe kiekendief en enkele buizerds gezien. Eenden waren ook in grote getale aanwezig: wilde eend, kuifeend, krakeend, smient en wintertaling. Ook vlogen er twee mannetjes grote zaagbekken over, in de Zwaneveldsplas zaten er nog drie met twee vrouwtjes. Een enkele grote zilverreiger stond aan de oevers van de plas, vergezeld van een aantal knobbelzwanen. Maar daartussen ook een wilde zwaan. In de verte stond een groepje van een zestal reeën ons verdwaasd aan te kijken om hun heil vervolgens verderop in het gebied te gaan zoeken. En midden in het land een tiental aalscholvers, hun vleugels uitgesperd om te drogen. Niet op paaltjes deze keer, maar gewoon op de kouwe, kale grond. Een paar goudpleviertjes vlogen langs ons heen het gebied in. De slagroom op de taart werd dit keer gevormd door een vos, die zich even liet zien, te midden van de grazende schapen. Een mooi donker exemplaar, volop in een dikke wintervacht.
Lopend langs de loop van de oude Fivel en de oevers van de Scharmer Ae kwamen we bij de uitkijktoren aan. Deze biedt een mooi uitzicht over het gehele terrein. De Westerpolder heeft zich in de afgelopen 10 jaar ontwikkeld tot een mooi natuurgebied als onderdeel van het herinrichtingsgebied Midden-Groningen. Tezamen vormen deze de pronkjewaailtjes van het Duurswold.

Winterpaddenstoelenexcursie Fraeylemaborg

dikrandtonder Het is een gok, een paddenstoelenexcursie laat in het jaar. De klassieke toptijd is de herfst als alle voedingstoffen optimaal voorhanden zijn en de meest kleurrijke schimmelflora boven de grond komt. Later in het jaar wordt het rustiger, overheersen de pasteltinten en loop je risico's.

Er zijn natuurlijk de houtzwammen die altijd spijkerhard aan boomstammen vast zitten, zoals tonder en reuzenzwammen. Maar voor andere paddenstoelen op de grond kan een paar keer nachtvorst al genoeg zijn om ze te laten verschrompelen. Op 19 november hadden we al wat nachtvorst gehad. Toch waren twaalf liefhebbers, van acht tot ver over de tachtig, naar het Fraeylemabos gekomen om zich te laten verrassen. En verrassend was wat we vonden, op het voorterrein waren al snel de eerste zes soorten gevonden.IngeSomhorst We zijn in twee uur dan ook niet ver in het park gekomen, zo veel viel er te ontdekken en te beluisteren uit de mond van onze excursieleider Inge Somhorst.
Van elke soort wist zij veel achtergrond te vertellen. Over de vele soorten die zwamwolken samen met plantenwortels vormen, mycorrhiza die ook de plant of boom ten goede kunnen komen. Andere soorten zijn daarentegen afbrekers, te vinden op afgewaaide takken. En dan zijn er de parasieten, die ook de grootste boom te gronde kunnen richten. Zoals de reuzenzwam die bij de Geele brug nog op de afgezaagde stomp van een omgevallen beuk te vinden is. Inmiddels vergezeld door de grijze buisjeszwam en de witte bultzwam. Typisch op deze boomstomp is ook de witte rot. Schimmels die witrot veroorzaken breken lignine af en vaak ook nog cellulose. Door lignineafbraak verliest het hout zijn stevigheid; het krijgt een vezelige, min of meer slappe en vochtige structuur.

De houtzwammen die we op de excursie zijn tegengekomen veroorzaken allen witrot. gele aardappelbovist Zoals Inge uitlegde zijn houtafbrekers ruwweg in twee groepen te verdelen op grond van de stoffen die (in eerste instantie) afgebroken worden. Twee hoofdbestanddelen van hout zijn cellulose en lignine, oftewel houtstof. Schimmels die bruinrot veroorzaken breken alleen cellulose af; de bruine houtstof blijft min of meer intact. Dit hout is erg bros, het heeft zijn trekkracht/elasticiteit verloren en valt in kleine brokjes uiteen. Bruinrot komt veel voor bij naaldbomen, maar ook bijvoorbeeld de Berkenzwam op Berk en de Biefstukzwam op Eik veroorzaken bruinrot. Zo zagen en hoorden we veel op deze ochtend ,die mistig begon maar zowaar zonnig eindigde en al onze verwachtingen ver overtrof.

Soortenlijst 19 november 2011 met opmerkingen:

Broze russula mycorrhiza ruikt naar snoepjes, lamellen gezaagd
Dikrandtonderzwam parasiet gaatjeszwam, op Linde, meerjarig; veroorzaakt witrot
Eekhoorntjesbrood mycorrhiza boleet: met buisjes i.p.v. lamellen; lekker
Gele aardappelbovist mycorrhiza buikzwam; sporen worden binnen in paddenstoel gevormd
Gele trilzwam parasiet "flubber", op Paarse eikenschorszwam, op (eiken)takken
Gewone fopzwam mycorrhiza lamellen wijd uiteen en roze; sporen wit
Glimmerinktzwam afbreker in holte stam; zwarte sporen, lamellen "verinkten"
Gordijnzwam, soort ?? mycorrhiza kleine bruine zwam, in beginstadium spinneragachtige draden over de lamellen
Goudgele zwameter parasiet op Eekhoorntjesbrood
Grijze buisjeszwam afbreker houtzwam, vormt hoedjes op beuk; witrot
Knolhoningzwam afbreker met gele vezels op hoed en steelbasis; op hout; andere honingzwammen zijn vaak parasieten
Nevelzwam afbreker halve heksenkring; lamellen aflopend, lekkere geur "zeep"
Oranjebloesemzwam mycorrhiza Vaalhoed, ruikt zoet naar oranjebloesem; sporen bruin
Paarse eikenschorszwam afbreker op eikentakken, korstvormende paddenstoel
Papilmycena afbreker klein, witachtig, met papil; op strooisel; sporen wit
Peperboleet mycorrhiza smaak na enige tijd scherp, poriën oranjebruin; relatie met Vliegenzwam
Radijsvaalhoed s.l. mycorrhiza ruikt naar radijs, met lichtere hoedrand, groep van soorten
Reuzenzwam parasiet vers! toeven op (wortels van) beuk, taai, gaatjes gelig; witrot
Valse beukenridderzwam mycorrhiza bruine hoed, lamellen uitgebocht; onder eik
Witte bultzwam afbreker witte houtzwam op beuk; witte, vrij grove, hoekige poriën,bovenzijde met algen; witrot, mogelijk parasitair op Grijze buisjeszwam
Witte russula mycorrhiza grote witte Russula
Zwart purperen russula mycorrhiza diep purperrode russula; steel knakt als een krijtje